Άρθρο που δημοσιεύτηκε στο HIGGS θέτει ένα ερώτημα προς τα κοινωφελή ιδρύματα που στηρίζουν Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών (ΟΚοιΠ). Αρκεί να μιλάμε για συστημική αλλαγή ή πρέπει να τη χρηματοδοτούμε με τρόπο που την κάνει εφικτή;
Ένα πεδίο που μεγαλώνει χωρίς να συγκλίνει
Από το 2016 το ενδιαφέρον της διεθνούς φιλανθρωπίας για το «systems change» αυξάνεται σταθερά, με νέα δίκτυα, εργαλεία και συζητήσεις σε όλο τον κόσμο. Όπως δείχνουν έρευνες, με πιο πρόσφατη εκείνη του Shifting Systems Initiative, το πεδίο δεν έχει ακόμη κοινό ορισμό ούτε ώριμη μεθοδολογία. Πολλά ιδρύματα έχουν υιοθετήσει τη σχετική ορολογία, χωρίς όμως να αλλάξουν τον τρόπο που χρηματοδοτούν.
Αυτό έχει κόστος για τις οργανώσεις. Όταν οι δωρητές μιλούν για αλλαγή συστημάτων αλλά δίνουν μικρές, βραχυπρόθεσμες και αυστηρά προκαθορισμένες επιχορηγήσεις, μεταφέρουν στις ΟΚοιΠ το βάρος της αλλαγής χωρίς τα μέσα για να την πετύχουν.
Τι χρειάζεται στην πράξη
Σύμφωνα με το άρθρο, μια σοβαρή συστημική προσέγγιση απαιτεί μεγαλύτερη διάρκεια, ευελιξία και εμπιστοσύνη σε όσους βρίσκονται πιο κοντά στο πρόβλημα. Για την Ελλάδα αυτό σημαίνει ότι η χρηματοδότηση πρέπει να λειτουργεί ως επένδυση σε δεξιότητες, σχέσεις και προσαρμοστικότητα, όχι μόνο ως στήριξη έργων. Πολυετείς δωρεές, ευέλικτοι προϋπολογισμοί και λιγότερη γραφειοκρατία δεν είναι πολυτέλεια αλλά προϋπόθεση.
Το ζήτημα της ισχύος
Με αναφορά σε έκθεση των Rockefeller Philanthropy Advisors (2023), το άρθρο συνδέει την αλλαγή συστημάτων με ερωτήματα ισχύος: ποιος ορίζει το πρόβλημα, ποιος αποφασίζει και ποιος ελέγχει τους πόρους. Προσεγγίσεις όπως η trust-based philanthropy και το participatory grantmaking εντάσσονται στον ίδιο μετασχηματισμό. Για τα ελληνικά ιδρύματα αυτό θα μπορούσε να σημαίνει μεγαλύτερη συμμετοχή των οργανώσεων στον σχεδιασμό των προσκλήσεων και περισσότερη αυτονομία για όσους λαμβάνουν τη χρηματοδότηση.
Το άρθρο υπογραμμίζει επίσης ότι η αλλαγή συστημάτων δεν είναι γραμμική. Οι χρηματοδότες χρειάζεται να ανέχονται την αβεβαιότητα και να συνεργάζονται μεταξύ τους αντί να ανταγωνίζονται. Οι οργανώσεις, από την πλευρά τους, χρειάζεται να συζητούν πιο ανοιχτά με τους εταίρους τους. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι γλώσσα, στρατηγική και μοντέλο χρηματοδότησης πρέπει να ευθυγραμμιστούν. Μόνο έτσι το «systems change» θα γίνει πραγματικός τρόπος στήριξης της κοινωνίας των πολιτών και όχι απλώς ένας δημοφιλής όρος.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο στο HIGGS